PCCC điện mặt trời mái nhà xưởng: Yêu cầu an toàn và thẩm định 2026

Bài viết tổng hợp các văn bản đang áp dụng năm 2026 và cách tự xác định nhà xưởng có thuộc diện thẩm định. Phần sau nêu nguyên nhân cháy thường gặp và các giải pháp kỹ thuật trên mái. Yêu cầu kỹ thuật chung khi triển khai hệ thống có trong hướng dẫn kỹ thuật điện mặt trời mái nhà xưởng.

Tóm tắt nhanh • Từ 01/7/2025, Nghị định 105/2025/NĐ-CP thay Nghị định 136/2020 và 50/2024; thủ tục "thẩm duyệt" nay gọi là thẩm định thiết kế về PCCC. • Nhà sản xuất hạng nguy hiểm cháy C thuộc diện thẩm định khi khối tích từ 15.000 m³ hoặc tổng diện tích sàn từ 2.000 m². • Nguyên nhân cháy chủ yếu là thiết bị kém chất lượng, lắp sai kỹ thuật và hồ quang điện một chiều tại đầu nối. • Công an tỉnh Ninh Bình khuyến cáo lối đi giữa các dãy pin rộng tối thiểu 0,8 m và bảo trì tối thiểu 6 tháng/lần. • Không phun nước vào tấm pin khi chưa cắt điện, vì tấm pin vẫn phát điện khi có nắng.

1. Vì sao điện mặt trời áp mái có thể gây cháy?

Theo khuyến cáo của Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an tỉnh Ninh Bình (29/6/2026), cháy điện mặt trời chủ yếu do thiết bị kém chất lượng và lắp đặt sai kỹ thuật. Các nguyên nhân khác là quá tải, hồ quang điện một chiều, thiếu bảo dưỡng hoặc thiếu chống sét. Với nhà xưởng, rủi ro lớn hơn vì hệ thống nằm ngay trên khu sản xuất và kho hàng.

1.1. Hồ quang điện một chiều tại đầu nối và dây dẫn

Phía một chiều (DC) từ tấm pin về inverter có điện áp cao. Đầu nối lỏng, đầu nối không đồng bộ hoặc dây bị cọ xát vào mép tôn có thể tạo hồ quang. Hồ quang DC không tự tắt như điện xoay chiều, nên dễ làm cháy vật liệu xung quanh.

1.2. Điểm nóng trên tấm pin

Khi một phần tấm pin bị che bóng, bám bẩn nặng hoặc có cell hỏng, vùng đó có thể nóng hơn hẳn phần còn lại. Hiện tượng này gọi là điểm nóng (hotspot). Kiểm tra định kỳ bằng camera nhiệt giúp phát hiện sớm.

1.3. Inverter và tủ điện quá nhiệt

Inverter, tủ điện đặt ở nơi kém thông thoáng, gần vật liệu dễ cháy hoặc có điểm đấu nối bị oxy hóa đều có thể quá nhiệt. Công an tỉnh Ninh Bình khuyến cáo đặt inverter ở nơi khô ráo, thông thoáng, tránh xa vật liệu dễ cháy.

1.4. Vì sao đám cháy khó dập tắt?

Tấm pin vẫn tạo điện áp nguy hiểm vào ban ngày, kể cả khi đã ngắt aptomat tổng. Vì vậy, lực lượng chữa cháy phải cắt điện và có bảo hộ cách điện trước khi dùng nước. Đây là lý do thiết bị ngắt khẩn cấp phía DC và lối tiếp cận trên mái rất quan trọng.

Bốn nguyên nhân cháy thường gặp ở hệ thống điện mặt trời áp mái.

2. Quy định PCCC điện mặt trời mái nhà năm 2026

Việt Nam hiện chưa có quy chuẩn PCCC riêng cho điện mặt trời mái nhà. Doanh nghiệp áp dụng quy định PCCC chung của công trình, quy định về điện mặt trời mái nhà và hướng dẫn kỹ thuật của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH.

Nhiều tài liệu trên mạng vẫn dẫn Nghị định 136/2020/NĐ-CP hoặc Nghị định 50/2024/NĐ-CP. Hai văn bản này đã được thay thế từ 01/7/2025, nên doanh nghiệp cần đối chiếu theo Nghị định 105/2025. Bức tranh pháp lý chung về điện mặt trời mái nhà có trong bài tổng hợp pháp lý điện mặt trời mái nhà.

Các văn bản cần đối chiếu khi lắp điện mặt trời trên mái nhà xưởng.

3. Khi nào phải thẩm định thiết kế PCCC (thẩm duyệt PCCC)?

"Thẩm duyệt thiết kế về PCCC" là cách gọi theo quy định cũ. Từ 01/7/2025, thủ tục này gọi là thẩm định thiết kế về PCCC. Bước đầu tiên là xác định công trình nơi lắp hệ thống có thuộc Phụ lục III Nghị định 105/2025 hay không.

3.1. Nhà xưởng, nhà kho nào thuộc diện thẩm định?

Các ngưỡng liên quan đến công trình C&I trong Phụ lục III:

Hạng nguy hiểm cháy của nhà xưởng được xác định trong hồ sơ thiết kế và hồ sơ PCCC hiện có. Phụ lục III còn có mục "Nhà máy điện" (mục 9.2). Hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ thường được xem xét theo công trình nơi lắp đặt. Doanh nghiệp nên xác nhận với cơ quan Cảnh sát PCCC quản lý cơ sở. [CẦN pháp lý chốt cách diễn đạt mục 9.2]

3.2. Ba trường hợp thường gặp

Về trường hợp thứ nhất, cán bộ Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an TP.HCM từng phát biểu tại một diễn đàn năm 2024. Theo đó, hệ thống lắp trên công trình đã thẩm duyệt, nghiệm thu PCCC không phải thẩm duyệt thiết kế riêng. Phát biểu này dựa trên quy định trước Nghị định 105/2025. [CẦN pháp lý xác nhận còn áp dụng]

Ví dụ, một nhà máy may có nhà sản xuất hạng C, tổng diện tích sàn 6.000 m², đã nghiệm thu PCCC. Công trình này thuộc Phụ lục III vì vượt ngưỡng 2.000 m². Trước khi lắp điện mặt trời, doanh nghiệp nên rà lại hồ sơ PCCC đã duyệt và trao đổi với cơ quan quản lý nếu phương án lắp đặt ảnh hưởng tới giải pháp PCCC.

3.3. Hồ sơ PCCC trong thủ tục điện mặt trời mái nhà

Khi hệ thống thuộc diện đăng ký phát triển nguồn điện, hồ sơ cần có văn bản PCCC tương ứng nếu công trình thuộc diện thẩm định thiết kế hoặc nghiệm thu PCCC. Công trình không thuộc diện thẩm định không phải nộp thành phần này. Thành phần hồ sơ và nơi nộp có trong bài hồ sơ thông báo và đăng ký.

Các bước nên làm:

1. Xác định công trình có thuộc Phụ lục III Nghị định 105/2025 hay không.
2. Rà hồ sơ thiết kế, nghiệm thu PCCC hiện có của nhà xưởng.
3. Thiết kế bố trí tấm pin, cáp, inverter, tủ điện phù hợp giải pháp PCCC của công trình.
4. Trao đổi với cơ quan Cảnh sát PCCC quản lý cơ sở khi có thay đổi ảnh hưởng tới PCCC.
5. Lưu hồ sơ thiết kế, hoàn công, nghiệm thu để phục vụ kiểm tra.

Các bước này thuộc bước 5 (thủ tục pháp lý và PCCC) trong quy trình lắp đặt điện mặt trời nhà xưởng. Sai sót về hồ sơ và an toàn có thể dẫn tới xử phạt; xem 7 lỗi điện mặt trời mái nhà bị xử phạt.

Cách tự xác định nghĩa vụ PCCC khi lắp điện mặt trời trên mái nhà xưởng.

4. Giải pháp kỹ thuật PCCC cho điện mặt trời mái nhà xưởng

Các giải pháp dưới đây đến từ khuyến cáo của cơ quan PCCC và thực hành kỹ thuật. Cột "Nguồn" cho biết giải pháp nào là khuyến cáo chính thức.

Nội dung Công văn 3288/C07-P4 là hướng dẫn năm 2020; cần đối chiếu văn bản đang áp dụng khi thiết kế. Với mái tôn đã dùng nhiều năm, xem thêm kiểm định kết cấu mái tôn cũ. Các hạng mục an toàn cần khảo sát có trong checklist khảo sát mái nhà xưởng.

Một số thiết bị như ngắt nhanh ở cấp tấm pin (rapid shutdown) hay bộ phát hiện hồ quang (AFCI) là yêu cầu bắt buộc ở một số nước. Tại Việt Nam, đây là giải pháp tăng an toàn, không phải nghĩa vụ chung. Doanh nghiệp có thể cân nhắc theo mức rủi ro của nhà xưởng và ngân sách.

Ảnh thực tế: khu vực inverter tại một công trình nhà xưởng do Rạng Đông thi công, cáp DC đi trong ống bảo vệ và máng cáp.

Hình minh họa bố trí tấm pin, lối đi và thiết bị ngắt khẩn cấp theo khuyến cáo.

5. Kiểm tra định kỳ và quy trình xử lý khi xảy ra cháy

5.1. Bảo trì định kỳ để phòng cháy

Công an tỉnh Ninh Bình khuyến cáo bảo trì tối thiểu 6 tháng/lần. Mỗi lần cần vệ sinh bề mặt pin, kiểm tra đầu nối và các điểm đấu nối tại tủ điện xem có lỏng, oxy hóa hay quá nhiệt không. Khu vực tủ điện và inverter nên có bình chữa cháy khí CO2 hoặc bình bột ABC, cùng kìm cắt có cán cách điện chịu tối thiểu 1.000 V.

Ảnh thực tế: kỹ sư Rạng Đông kiểm tra điểm đấu nối trong tủ điện bằng camera nhiệt.

5.2. Bốn bước khi phát hiện cháy

Theo khuyến cáo của Công an tỉnh Ninh Bình, đội an toàn nhà máy cần:

6. Báo động: hô hoán và sơ tán mọi người ra nơi an toàn.
7. Ngắt điện: ngắt cầu dao tổng (AC) và thiết bị cắt khẩn cấp phía DC (nếu có).
8. Báo cháy: gọi 114 hoặc Công an xã, phường gần nhất.
9. Chữa cháy ban đầu: nếu đám cháy mới phát sinh tại tủ điện, dùng bình khí CO2 hoặc bình bột, đứng cách ít nhất 1,5 m.

Lưu ý: không phun nước trực tiếp vào tấm pin khi chưa cắt điện hoàn toàn hoặc chưa có bảo hộ cách điện.

Quy trình xử lý ban đầu khi cháy hệ thống điện mặt trời.

6. Checklist PCCC điện mặt trời mái nhà

7. Câu hỏi thường gặp

Cháy tấm pin có dập bằng nước được không?

Không nên phun nước khi chưa cắt điện hoàn toàn hoặc chưa có bảo hộ cách điện, vì tấm pin vẫn phát điện khi có nắng. Với đám cháy mới phát sinh tại tủ điện, nên dùng bình khí CO2 hoặc bình bột. Đám cháy lớn cần để lực lượng Cảnh sát PCCC xử lý.

Nhà xưởng đã nghiệm thu PCCC, lắp thêm điện mặt trời có phải thẩm định lại không?

Không phải mọi trường hợp đều phải thẩm định lại. Điều quan trọng là hệ thống có làm thay đổi giải pháp PCCC đã được duyệt hay không, như lối tiếp cận, thoát nạn, hút khói hoặc tải trọng mái. Doanh nghiệp nên rà hồ sơ PCCC hiện có và trao đổi với cơ quan Cảnh sát PCCC quản lý cơ sở trước khi lắp. [CẦN pháp lý xác nhận]

Thẩm duyệt và thẩm định thiết kế PCCC khác nhau thế nào?

"Thẩm duyệt thiết kế về PCCC" là thuật ngữ trong quy định trước đây. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024, hiệu lực từ 01/7/2025, dùng "thẩm định thiết kế về PCCC". Khi tra cứu, doanh nghiệp sẽ gặp cả hai cách gọi.

Có cần báo cho đơn vị bảo hiểm khi lắp điện mặt trời không?

Doanh nghiệp đang mua bảo hiểm cháy nổ cho nhà xưởng nên thông báo cho đơn vị bảo hiểm khi lắp thêm hệ thống điện mặt trời. Đồng thời, cần kiểm tra điều khoản hợp đồng xem hệ thống mới có được bảo hiểm và có yêu cầu bổ sung nào không.

8. Rạng Đông – thiết kế điện mặt trời nhà xưởng theo yêu cầu an toàn PCCC

PCCC điện mặt trời mái nhà bắt đầu từ việc xác định đúng nghĩa vụ của công trình và kết thúc bằng thói quen bảo trì định kỳ. Giữa hai việc đó, chất lượng thiết kế và thi công quyết định phần lớn mức an toàn của hệ thống.

Là tổng thầu EPC, Rạng Đông khảo sát mái miễn phí và thiết kế hệ thống có bảo vệ, chống sét, tiếp địa. Rạng Đông chuẩn bị hồ sơ liên quan PCCC theo quy mô công trình và hướng dẫn doanh nghiệp nộp. Tủ điện Rạng Đông sản xuất theo IEC 60439-1, IEC 60947-2, IEC 60529.

Tư vấn tại miền Bắc: 0989 347 471 · Miền Trung: 0905 023 123 · Miền Nam: 0902 348 247 · Tổng đài: 1900 2098