Tự đầu tư hay ký PPA điện mặt trời? So sánh 4 phương án cho nhà xưởng
Cập nhật:
Hai đề nghị cùng lắp 1 MWp trên mái xưởng có thể cho dòng tiền rất khác nhau khi nhà máy giảm ca. Bảng so sánh 10 tiêu chí và ví dụ 20 năm giúp doanh nghiệp đối chiếu vốn ban đầu, tiền điện tiết kiệm và nghĩa vụ phải trả trước khi chọn tự đầu tư hay ký PPA.
Nhà máy có vốn dài hạn, phụ tải ban ngày ổn định và quyền sử dụng mái đủ lâu nên tính phương án tự đầu tư trước. Nếu vốn đang cần cho dây chuyền sản xuất, hãy lấy thêm đề nghị PPA (hợp đồng mua bán điện) và so tiền điện thực trả trong cả năm, kể cả tháng thấp tải. Nếu doanh nghiệp chỉ sở hữu mái, mục tiêu thích hợp để tính là tiền thuê. Nếu muốn dùng hệ thống và trả dần, hãy lấy lịch thanh toán thuê tài chính.
Để so sánh đầu tư và PPA điện mặt trời, phòng tài chính cần đưa hai đề nghị về cùng lượng điện thực sự thay thế điện lưới, cùng thời hạn và cùng điểm đo. Cùng một mái nhà xưởng, bên bán có thể báo sản lượng tại inverter, trong khi nhà máy chỉ tiết kiệm tiền trên số kWh dùng được khi hệ thống phát. Nhầm hai số này có thể làm sai cả quyết định đầu tư lẫn giá PPA tối đa nên chấp nhận.
Bảng so sánh 10 tiêu chí từ góc nhìn doanh nghiệp
| Tiêu chí | Tự đầu tư (CAPEX) | Mua điện theo PPA tại mái | Cho thuê mái | Thuê tài chính (leasing) |
|---|---|---|---|---|
| 1. Vốn ban đầu | Chi tiền mua, lắp hệ thống | Kiểm tra đặt cọc, bảo lãnh, phần cải tạo mái | Kiểm tra phần sửa mái chủ nhà chịu | Kiểm tra tiền trả trước và ký quỹ |
| 2. Lợi ích năm đầu | Điện lưới mua giảm, trừ chi vận hành | Chênh giá trên điện dùng được, trừ phí và nghĩa vụ mua tối thiểu | Tiền thuê thực nhận sau chi phí | Điện mua giảm, trừ tiền thuê thiết bị và vận hành |
| 3. Lợi ích 20 năm | Trừ vốn năm 0 và chi thay thế trong kỳ | Theo giá, sản lượng tính tiền và kỳ hạn hợp đồng | Theo diện tích, lịch tăng giá và thời gian mái được khai thác | Theo lịch trả tiền, giá mua lại và số năm sử dụng tiếp |
| 4. Sở hữu | Doanh nghiệp nhận tài sản theo hợp đồng EPC | Bên đầu tư thường sở hữu trong kỳ PPA | Chủ mái có quyền khai thác mái theo hồ sơ; thiết bị thuộc bên đầu tư | Bên cho thuê sở hữu trong kỳ; chuyển giao theo hợp đồng |
| 5. Vận hành, bảo trì | Chủ hệ tự tổ chức hoặc thuê O&M | Chốt bên bảo trì và quyền tiếp cận của họ | Chốt lịch lên mái, xử lý thấm dột | Chốt bên mua bảo hiểm, bảo dưỡng, thay linh kiện |
| 6. Rủi ro khi giảm ca | Giảm điện tự dùng và kéo dài hoàn vốn | Có thể vẫn phải thanh toán mức tối thiểu | Kiểm tra khả năng trả tiền thuê của đối tác | Tiền thuê định kỳ vẫn đến hạn |
| 7. ESG và I-REC | Kiểm tra điều kiện cấp, quyền sở hữu và sử dụng chứng chỉ | Chốt ai giữ và ai được dùng thuộc tính môi trường | Thu tiền mái chưa xác lập quyền ghi nhận điện tái tạo | Thỏa thuận quyền đăng ký, nhận dữ liệu và sử dụng chứng chỉ |
| 8. Kế toán | Xác định nguyên giá, khấu hao, chi phí đi vay | Rà nghĩa vụ mua điện và cấu phần thuê nếu có | Rà doanh thu cho thuê và nghĩa vụ liên quan | Rà tài sản, nợ và chi phí theo chuẩn mực áp dụng |
| 9. Thời hạn | Theo thời gian còn dùng xưởng và tuổi thọ thiết bị | So kỳ PPA với kỳ thuê xưởng | So kỳ cho thuê mái với quyền sử dụng mái | So kỳ thuê thiết bị với lịch dòng tiền |
| 10. Thoát hợp đồng | Tính giá trị còn lại, tháo dỡ, di dời | Yêu cầu bảng phí chấm dứt hoặc giá mua lại theo năm | Chốt hoàn trả mái, bảo hiểm và bồi thường | Chốt tất toán sớm, mua lại hoặc trả tài sản |
Hãy đọc từng cột với đúng vai trò của doanh nghiệp. Nhà máy thuê xưởng có thể là bên mua điện nhưng chủ nhà mới là bên có quyền cho thuê mái. Khi đó, tiền thuê mái thuộc dòng tiền của chủ nhà. Nếu đang cân nhắc cả hình thức chia sẻ phần tiết kiệm với ESCO, xem thêm năm mô hình đầu tư điện mặt trời cho doanh nghiệp.
Ví dụ hệ 1 MWp trong 20 năm: cùng một mái, bốn dòng tiền
Giả sử doanh nghiệp vừa vận hành nhà máy vừa có quyền khai thác mái. Mỗi phương án dưới đây là một lựa chọn riêng so với hiện trạng mua toàn bộ điện từ lưới. Với cho thuê mái, doanh nghiệp tiếp tục mua điện như trước và chỉ nhận tiền thuê. Mốc năm 0 là lúc ký và bỏ vốn; những khoản còn lại thu hoặc trả cuối mỗi năm.
Đầu vào chung. Hệ 1.000 kWp phát giả định 1.350 kWh/kWp/năm. Nhà máy dùng tại chỗ 84%, tức 1.134.000 kWh/năm. Giữ quy mô, vốn tự đầu tư 10,5 tỷ đồng và O&M 105 triệu đồng/năm như kịch bản nhà máy dệt may. Ví dụ này dùng giá điện lưới tránh mua giả định 2.000 đồng/kWh và giá PPA 1.800 đồng/kWh, cùng cơ sở trước thuế. Hai đơn giá dùng để minh họa phép tính trong bài tổng quan về các mô hình đầu tư. Khi lập dự toán thật, lấy giá theo từng khung giờ trên hóa đơn và hợp đồng của nhà máy.
- Tự đầu tư: Chi 10,5 tỷ đồng ở năm 0. Mỗi năm giảm tiền mua điện 2,268 tỷ đồng, trừ 0,105 tỷ đồng O&M, còn 2,163 tỷ đồng.
- PPA: Giả định bên mua không đặt cọc, không trả phí cố định và chỉ trả cho điện dùng tại chỗ. Lợi ích mỗi năm bằng 1.134.000 × (2.000 − 1.800) = 226,8 triệu đồng.
- Cho thuê mái: Giả định chủ mái thực nhận 180 triệu đồng/năm, ổn định trong 20 năm. Bên thuê chịu chi phí vận hành. Mức này chỉ là đầu vào mô phỏng.
- Thuê tài chính: Giả định không trả trước, trả 1,56 tỷ đồng cuối mỗi năm trong 10 năm, mua lại với giá 100 triệu đồng cuối năm 10. Nhà máy chịu O&M suốt kỳ và khai thác đến hết năm 20. Dòng tiền năm 1–9 là 603 triệu đồng/năm, năm 10 là 503 triệu đồng, từ năm 11 là 2,163 tỷ đồng/năm.
| Dòng tiền lũy kế, tỷ đồng | Tự đầu tư | PPA | Cho thuê mái | Thuê tài chính |
|---|---|---|---|---|
| Năm 0 | −10,500 | 0 | 0 | 0 |
| Cuối năm 1 | −8,337 | 0,227 | 0,180 | 0,603 |
| Cuối năm 5 | 0,315 | 1,134 | 0,900 | 3,015 |
| Cuối năm 10 | 11,130 | 2,268 | 1,800 | 5,930 |
| Cuối năm 20 | 32,760 | 4,536 | 3,600 | 27,560 |
| Giá trị hiện tại ròng (NPV) ở mức chiết khấu 8%/năm | 10,74 | 2,23 | 1,77 | 10,72 |
Đọc kết quả: Tổng lợi ích cuối năm 20 của tự đầu tư cao hơn thuê tài chính 5,2 tỷ đồng. Khi quy các khoản về năm 0 với cùng tỷ lệ chiết khấu 8%, chênh lệch chỉ còn khoảng 20 triệu đồng sau làm tròn. Hai phương án đòi hỏi lượng tiền mặt ban đầu rất khác nhau. Với PPA, nên trình khoản tiết kiệm và nghĩa vụ thanh toán từng năm; phép tính hoàn vốn đơn giản không có ý nghĩa khi bên mua không bỏ vốn ban đầu.
Mô phỏng giữ nguyên sản lượng và giá, giả định không có doanh thu điện dư, chi phí thay inverter, suy giảm công suất, tiền tháo dỡ, thuế hay giá trị thanh lý. Kịch bản dệt may đã đăng dùng bộ giá riêng, cho lợi ích ròng 1,952 tỷ đồng/năm và hoàn vốn khoảng 5,38 năm. Với bộ giá minh họa ở đây, hoàn vốn đơn giản là 10,5 / 2,163 ≈ 4,85 năm. Khi trình vốn, hãy bổ sung thời điểm thay thiết bị và thử một kịch bản nhà máy giảm ca.
Nếu nhà máy nghỉ thêm một ca thì sao?
Giả sử lượng điện dùng được giảm 20%, còn 907.200 kWh/năm. Nếu PPA tính đúng số kWh thực nhận, nhà máy vẫn tiết kiệm 181,44 triệu đồng/năm. Nhưng nếu hợp đồng buộc thanh toán ít nhất 1.020.600 kWh/năm, tiền PPA là 1.837,08 triệu đồng trong khi tiền điện lưới tránh mua chỉ là 1.814,40 triệu đồng. Nhà máy trả nhiều hơn 22,68 triệu đồng so với hiện trạng. Cùng mức giảm tải, tự đầu tư còn lợi ích 1,7094 tỷ đồng/năm sau O&M giả định. Hãy yêu cầu bên chào PPA tính thử chính tháng nhà máy thường bảo trì hoặc nghỉ dài ngày.
Khi nào nên tự đầu tư?
Ưu tiên thẩm định CAPEX khi doanh nghiệp có quyền sử dụng mái đủ lâu, nhu cầu điện ban ngày tương đối chắc chắn và nguồn vốn có thể dành cho dự án. Trước khi đặt hàng, so tỷ suất yêu cầu của điện mặt trời với dự án đang cạnh tranh vốn, chẳng hạn mở rộng dây chuyền. Một hệ có hoàn vốn ngắn vẫn có thể làm doanh nghiệp thiếu vốn lưu động trong mùa mua nguyên liệu.
Đề nghị đội kỹ thuật chốt công suất phía DC, công suất inverter, điểm bàn giao và hạng mục gia cố. Hai báo giá cùng ghi “1 MWp” vẫn có thể lệch hàng trăm triệu đồng vì một bên dừng ở tủ AC còn bên kia kéo cáp tới tủ tổng. Phòng mua hàng có thể dùng ví dụ quy đổi báo giá EPC về cùng điểm bàn giao trước khi đưa vốn đầu tư vào mô hình.
Khi nào nên chọn PPA điện mặt trời?
PPA tại mái đáng xem xét khi nhà máy cần giữ vốn cho sản xuất và có khả năng sử dụng điện trong thời hạn cam kết. Hãy lấy một hóa đơn điện gần nhất, đánh dấu lượng kWh hệ mặt trời có thể thay thế theo giờ và tính lại tiền điện theo dự thảo PPA. Nếu giá PPA được mô tả là chiết khấu theo giá điện lưới, yêu cầu chỉ rõ giá tham chiếu, khung giờ, chu kỳ điều chỉnh, mức sàn và trần.
Trong hợp đồng, phân biệt sản lượng phát, sản lượng đo tại điểm giao và sản lượng bắt buộc thanh toán. Chốt cách lập hóa đơn khi công tơ hỏng, khi hệ thống dừng để sửa mái hoặc khi nhà máy giảm tải theo kế hoạch. Nếu một điều khoản giao rủi ro cho bên mua, hãy quy đổi nó thành số tiền phải trả trong một tháng thấp điểm trước khi chấp nhận mức chiết khấu.
Khi nào nên cho thuê mái?
Nếu doanh nghiệp có mái phù hợp nhưng ít dùng điện ban ngày, hoặc chủ sở hữu công trình khác với đơn vị vận hành nhà máy, thu tiền thuê có thể sát mục tiêu hơn mua điện PPA. Trước hết cần xác nhận quyền cho bên thứ ba sử dụng mái, thời hạn còn lại và các chấp thuận trong hợp đồng thuê xưởng hoặc tài sản bảo đảm. Khi tính giá thuê thực nhận, trừ các khoản gia cố, bảo hiểm hoặc hoàn trả mặt bằng mà chủ mái phải gánh.
Một câu hỏi nên đặt ngay trong buổi khảo sát là “Nếu phải thay mái ở năm thứ bảy, ai trả tiền tháo và lắp lại pin, ai chịu tổn thất khi hệ thống ngừng phát?”. Câu trả lời ảnh hưởng đến giá trị của hợp đồng cho thuê. Điều khoản và rủi ro khi cho thuê mái nhà xưởng
Khi nào nên dùng thuê tài chính hoặc vay xanh?
Thuê tài chính phù hợp để đưa vào vòng so sánh khi nhà máy muốn khai thác thiết bị nhưng cần giãn lịch chi vốn. Hãy lấy lịch thanh toán bằng đồng Việt Nam, gồm tiền trả trước, phí, bảo hiểm, khoản mua lại cuối kỳ và chi phí tất toán sớm. Đối chiếu tháng phải trả nhiều nhất với dòng tiền của nhà máy trong mùa thấp điểm.
Với khoản vay xanh, doanh nghiệp cần làm rõ ai sở hữu hệ thống, nghĩa vụ trả nợ, tài sản bảo đảm và điều kiện giải ngân. Khi so với leasing, dùng dòng tiền sau trả nợ cho cả hai phương án. Nếu đang so hiệu quả bản thân dự án trước tài trợ, tách lịch vay và trả nợ sang bảng riêng để tránh trừ chi phí vốn hai lần.
PPA áp mái khác gì DPPA?
PPA là hợp đồng mua bán điện. “Áp mái” mô tả vị trí hệ thống. DPPA là cơ chế mua bán điện trực tiếp với điều kiện áp dụng cho các bên và phương thức giao nhận. Một đề nghị mang tên “PPA áp mái” cần được kiểm tra theo giao dịch thực tế: ai bán điện, ai mua điện, điện đi qua lưới nào và điểm đo đặt ở đâu. Hợp đồng thuê mái chỉ giải quyết quyền dùng mái.
Với nhà máy trong khu công nghiệp, hãy yêu cầu sơ đồ một sợi và xác nhận của đơn vị quản lý mạng điện nội khu. Bộ phận pháp chế cần đối chiếu cấu trúc đề xuất với Nghị định 57/2025/NĐ-CP cùng các sửa đổi hiện hành trước khi ghi doanh thu bán điện hoặc cam kết mua điện vào phương án tài chính. Nghị định 243/2026/NĐ-CP · Hướng dẫn pháp lý điện mặt trời mái nhà cho nhà máy
Năm câu hỏi cần trả lời trước khi chọn
- Ai có quyền quyết định đối với mái và quyền này còn bao nhiêu năm?
- Trong 12 tháng vừa qua, bao nhiêu kWh phụ tải ban ngày trùng với giờ hệ thống dự kiến phát điện? Tháng nào thấp nhất?
- Với cùng điểm giao, cùng cơ sở thuế và cùng thời hạn, mỗi phương án cần chi bao nhiêu ở năm 0 và năm có khoản thanh toán lớn nhất?
- Nếu dừng sản xuất, thay mái hoặc chuyển xưởng ở năm thứ bảy, doanh nghiệp phải trả thêm bao nhiêu và cho ai?
- Ai giữ dữ liệu công tơ, hồ sơ vận hành và quyền sử dụng thuộc tính môi trường mà khách hàng xuất khẩu yêu cầu?
Câu hỏi thường gặp
Giá điện PPA thường thấp hơn giá điện lưới bao nhiêu?
Không có một mức giảm chung cho mọi nhà máy. Trong ví dụ, chênh lệch 200 đồng trên giá tham chiếu 2.000 đồng/kWh tương đương 10% cho lượng điện được thay thế. Tỷ lệ giảm trên toàn bộ hóa đơn còn phụ thuộc điện mua ban đêm, giá theo giờ, phí và mức mua tối thiểu.
Ký PPA có ảnh hưởng hạn mức tín dụng không?
Cần xem điều khoản và cách ngân hàng đánh giá nghĩa vụ thanh toán dài hạn. Nếu bên bán yêu cầu bảo lãnh hoặc ký quỹ, hãy hỏi ngân hàng bằng văn bản số hạn mức bị sử dụng, thời gian phong tỏa và chi phí. Phòng kế toán nên rà chuẩn mực áp dụng cùng kiểm toán viên trước khi kết luận về cách ghi nhận.
Ai hưởng chứng chỉ I-REC trong PPA?
Đề nghị hợp đồng ghi rõ bên có quyền đăng ký, nhận, chuyển giao hoặc sử dụng chứng chỉ và bên chịu phí. Nếu báo cáo cho khách hàng, cần đối chiếu kỳ sản xuất, sản lượng và chứng từ chứng minh thuộc tính đã được sử dụng cho đúng đơn vị. Chỉ số công tơ riêng lẻ chưa đủ để xác nhận quyền đó.
Chấm dứt PPA trước hạn thì sao?
Yêu cầu bảng tính cho ba thời điểm cụ thể, chẳng hạn năm 5, 10 và 15. Tách tiền điện còn nợ, giá mua lại, bồi thường và chi phí tháo dỡ. Sau đó đối chiếu với ngày hết hạn thuê xưởng và quyền chuyển giao hợp đồng cho người thuê tiếp theo.
Đăng ký tư vấn phương án điện mặt trời cho nhà xưởng
Nếu đang cân nhắc giữa một báo giá EPC và một đề nghị PPA, hãy chuẩn bị hóa đơn điện 12 tháng, lịch vận hành, thời hạn dùng mái và hai bản đề nghị. Đây là cơ sở để trao đổi với Rạng Đông về công suất phù hợp và những khoản cần làm rõ trước khi trình ngân sách. Trên trang dịch vụ, chọn mục đăng ký khảo sát để gửi thông tin liên hệ.
