Nghị định 243/2026: Doanh nghiệp được bán điện dư tới 50% – Điều gì thay đổi?

Quy định mới không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn nguồn điện mặt trời tạo ra mà còn góp phần thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, giảm chi phí vận hành và hướng tới sản xuất xanh.

Vậy Nghị định 243/2026 thay đổi những gì? Doanh nghiệp được bán điện dư 50% trong điều kiện nào? Quy định mới tác động ra sao đến thời gian hoàn vốn (ROI)? Hãy cùng Rạng Đông tìm hiểu chi tiết.

Nghị định 243/2026 là gì, sửa đổi văn bản nào? 

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 26/6/2026, sửa đổi, bổ sung một số điều của hai văn bản quan trọng:

• Nghị định 57/2025/NĐ-CP: Quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn.

• Nghị định 58/2025/NĐ-CP: Quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo và điện năng lượng mới 

Việc sửa đổi nghị định 58/2025 cùng các quy định liên quan nhằm hoàn thiện cơ chế phát triển điện mặt trời, tạo điều kiện khai thác hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo và mở rộng cơ hội tham gia thị trường điện 

Bối cảnh chính sách: Từ Nghị định 135/2024 đến Nghị định 243/2026

Đây là bước điều chỉnh đáng chú ý, giúp tăng khả năng khai thác giá trị kinh tế từ các hệ thống điện mặt trời mái nhà. 

Phạm vi áp dụng: Hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ đấu nối lưới 

Quy định về bán điện dư đặc biệt có ý nghĩa đối với các hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có đấu nối với hệ thống điện quốc gia.

Các đối tượng có thể hưởng lợi bao gồm doanh nghiệp sản xuất, nhà xưởng, kho vận, trung tâm thương mại và các cơ sở kinh doanh có nhu cầu sử dụng điện lớn.

Tuy nhiên, không phải mọi hệ thống đều tự động được bán 50% sản lượng điện phát ra. Việc mua bán điện dư phải đáp ứng điều kiện pháp lý, đấu nối, đo đếm và thỏa thuận với bên mua điện theo quy định

5 điểm thay đổi quan trọng nhất với doanh nghiệp

5 điểm thay đổi quan trọng nhất của NĐ 243/2026

1. Nâng tỷ lệ bán điện dư từ 20% lên 50%

Đây là thay đổi nổi bật nhất của Nghị định 243/2026.

Theo cơ chế thông thường, tỷ lệ sản lượng điện dư được mua bán tăng từ mức tối đa 20% lên 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện mặt trời mái nhà theo cường độ bức xạ.

Điều này giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội tạo doanh thu từ phần điện không sử dụng hết, đặc biệt trong những ngày nghỉ hoặc thời điểm phụ tải sản xuất giảm.

2. Có trường hợp được bán điện dư vượt 50%

Nghị định cho phép hai bên thỏa thuận mua bán điện dư vượt mức 50% trong giai đoạn đến hết ngày 31/12/2030, khi đáp ứng các điều kiện về khả năng tiếp nhận của lưới điện, an toàn và phương thức vận hành hệ thống.

Đây là cơ chế có điều kiện, không phải quyền bán vượt 50% áp dụng mặc nhiên cho tất cả doanh nghiệp

3. Làm rõ cơ chế xác định giá mua điện dư

Giá mua điện dư được xác định trên cơ sở giá điện năng thị trường điện bình quân của năm trước liền kề, đồng thời chịu giới hạn bởi khung giá phát điện tương ứng theo quy định.

Doanh nghiệp cần phân biệt giá bán điện dư với giá điện mua từ lưới. Hai mức giá này không nhất thiết bằng nhau

4. Mở rộng cơ hội tối ưu hiệu quả đầu tư

Khi phần điện dư có thể được bán thay vì không được khai thác về mặt doanh thu, dòng tiền của dự án có thể được cải thiện.

Tuy nhiên, mức độ cải thiện phụ thuộc vào sản lượng điện thực tế, tỷ lệ tự tiêu thụ, giá điện dư và chi phí đầu tư. Doanh nghiệp vẫn nên ưu tiên thiết kế hệ thống phù hợp với nhu cầu sử dụng điện tại chỗ.

5. Bổ sung cơ chế triển khai và chuyển tiếp

Nghị định 243/2026 bổ sung, điều chỉnh các quy định liên quan đến thủ tục phát triển nguồn điện, cơ chế mua bán điện và xử lý các hợp đồng, hồ sơ đã có trước ngày hiệu lực.

Đặc biệt, hợp đồng mua bán điện dư đã ký có thể tiếp tục thực hiện hoặc được các bên thỏa thuận điều chỉnh theo quy định mới

Bảng so sánh trước và sau Nghị định 243/2026 

 

Tỷ lệ bán điện dư 50% ảnh hưởng thế nào tới ROI? 

Một trong những vấn đề doanh nghiệp quan tâm nhất khi đầu tư điện mặt trời là thời gian hoàn vốn và tỷ suất sinh lời (ROI).

Trước đây, doanh nghiệp thường phải ưu tiên thiết kế hệ thống theo phụ tải tiêu thụ ban ngày nhằm hạn chế điện dư không được thanh toán. Khi tỷ lệ bán điện dư được nâng lên, khả năng khai thác sản lượng điện phát ra có thể cải thiện.

Tuy nhiên, điện tự sử dụng thường mang lại giá trị kinh tế cao hơn điện bán lên lưới, bởi mỗi kWh tự dùng giúp giảm lượng điện phải mua theo biểu giá bán lẻ áp dụng.

Thủ tục để được bán điện dư theo quy định mới 

Để thực hiện mua bán điện dư điện mặt trời, doanh nghiệp cần xác định đúng mô hình đầu tư và chuẩn bị các điều kiện liên quan.

Quy trình triển khai thực tế có thể chia thành bốn bước chính:

Bước 1 – Kiểm tra điều kiện hệ thống

Xác định công suất lắp đặt, hình thức tự sản xuất tự tiêu thụ, điểm đấu nối và khả năng phát điện dư lên lưới. Đồng thời, rà soát các yêu cầu về an toàn điện, phòng cháy chữa cháy và xây dựng theo quy định áp dụng.

Bước 2 – Thực hiện thủ tục thông báo hoặc đăng ký

Chuẩn bị hồ sơ theo nhóm đối tượng và quy mô công suất tương ứng. Không phải mọi hệ thống đều áp dụng cùng một thủ tục, vì vậy doanh nghiệp cần đối chiếu quy định hiện hành trước khi triển khai.

Bước 3 – Thỏa thuận đấu nối và đo đếm điện năng

Phối hợp với đơn vị điện lực liên quan để xác định phương án đấu nối, công tơ đo đếm hai chiều và các điều kiện kỹ thuật cần thiết phục vụ việc mua bán điện dư.

Bước 4 – Thỏa thuận, ký kết hợp đồng mua bán điện dư

Sau khi đáp ứng các điều kiện, doanh nghiệp thực hiện thủ tục hợp đồng, xác định phương thức đo đếm, thanh toán và các trách nhiệm vận hành liên quan.

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ từ giai đoạn thiết kế sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế phát sinh chi phí điều chỉnh sau khi hệ thống hoàn thành

Những điểm còn chờ hướng dẫn và rủi ro doanh nghiệp cần lưu ý 

Mặc dù Nghị định 243/2026 mở rộng cơ hội bán điện dư, doanh nghiệp vẫn cần đánh giá kỹ một số vấn đề trước khi quyết định đầu tư.

Thứ nhất, khả năng tiếp nhận của lưới điện. Không phải mọi khu vực đều có khả năng tiếp nhận toàn bộ lượng điện dư. Việc phát điện lên lưới phải tuân thủ các yêu cầu về an toàn và vận hành.

Thứ hai, biến động giá mua điện dư. Giá mua điện dư không cố định theo giá bán lẻ điện và có thể thay đổi theo cơ chế được quy định. Vì vậy, không nên sử dụng một mức giá giả định duy nhất cho toàn bộ vòng đời dự án.

Thứ ba, chênh lệch giữa sản lượng dự kiến và thực tế. Sản lượng điện chịu ảnh hưởng của thời tiết, hướng mái, bóng che, nhiệt độ và hiệu suất hệ thống.

Thứ tư, điều kiện hợp đồng và thủ tục chuyển tiếp. Doanh nghiệp đã lắp đặt hệ thống trước thời điểm nghị định có hiệu lực cần rà soát hồ sơ, hợp đồng hiện hữu trước khi đề nghị điều chỉnh.

Ngoài ra, đối với các dự án có tỷ lệ điện dư lớn, doanh nghiệp cần xác nhận khả năng đấu nối, phương án thanh toán và những yêu cầu kỹ thuật cụ thể với đơn vị có thẩm quyền, thay vì mặc định toàn bộ sản lượng dư đều được mua

Kết luận: Doanh nghiệp nên làm gì ngay bây giờ? 

Nghị định 243/2026/NĐ-CP tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp khai thác hiệu quả nguồn điện mặt trời mái nhà thông qua cơ chế bán điện dư tới 50% và các trường hợp đặc biệt được thỏa thuận tỷ lệ cao hơn.

Tuy nhiên, để tối ưu hiệu quả đầu tư, doanh nghiệp cần lựa chọn quy mô hệ thống phù hợp với nhu cầu sử dụng điện, thay vì chỉ tập trung vào khả năng bán điện dư.

Checklist 4 bước dành cho doanh nghiệp 

• Rà soát hóa đơn điện và biểu đồ phụ tải theo giờ

• Đánh giá diện tích mái, công suất lắp đặt và khả năng đấu nối

• Mô phỏng sản lượng, tỷ lệ tự dùng, điện dư và thời gian hoàn vốn

• Lựa chọn đơn vị EPC có năng lực tư vấn pháp lý, thiết kế và triển khai trọn gói

Với năng lực triển khai tổng thầu EPC, Rạng Đông cung cấp giải pháp điện mặt trời cho doanh nghiệp trọn gói, từ khảo sát, tư vấn, thiết kế, cung cấp thiết bị đến thi công, nghiệm thu và hỗ trợ vận hành.

Rạng Đông đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng phương án điện mặt trời phù hợp với phụ tải, tối ưu chi phí đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Liên hệ Rạng Đông để được tư vấn, khảo sát và đánh giá hiệu quả đầu tư điện mặt trời cho nhà máy, nhà xưởng

Câu hỏi thường gặp về Nghị định 243/2026 (FAQ) 

1. Nghị định 243/2026 có hiệu lực từ ngày nào?

Nghị định 243/2026/NĐ-CP được ban hành và chính thức có hiệu lực từ ngày 26/6/2026. Đây là thời điểm các quy định sửa đổi, bổ sung về phát triển năng lượng tái tạo và mua bán điện dư bắt đầu được áp dụng, đồng thời thực hiện các điều khoản chuyển tiếp.

2. Hệ thống điện mặt trời đã lắp trước đây có được áp dụng tỷ lệ bán điện dư mới không?

Có thể được xem xét áp dụng thông qua việc thỏa thuận điều chỉnh hợp đồng theo quy định mới.

Đối với hợp đồng mua bán điện dư đã ký và có hiệu lực trước ngày 26/6/2026, các bên được tiếp tục thực hiện hợp đồng hiện hữu hoặc thỏa thuận điều chỉnh. Việc áp dụng tỷ lệ mới không tự động diễn ra nếu chưa hoàn tất các điều kiện và thỏa thuận cần thiết.

3. Giá bán điện dư được tính thế nào?

Theo quy định sửa đổi tại Điều 14 Nghị định 58/2025/NĐ-CP, giá mua điện dư được xác định theo giá điện năng thị trường điện bình quân của năm trước liền kề.

Nếu mức giá này cao hơn giá tối đa của khung giá phát điện mặt trời mặt đất không có pin lưu trữ tương ứng theo miền, giá mua điện dư áp dụng mức trần của khung giá đó, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.

4. Bán điện dư trên 50% cần điều kiện gì?

Đến hết ngày 31/12/2030, các bên có thể thỏa thuận tỷ lệ mua bán điện dư trên 50% nếu lưới điện tại khu vực đấu nối đủ khả năng tiếp nhận và đáp ứng điều kiện vận hành an toàn.

Riêng các khu vực miền núi, biên giới, hải đảo chưa được cấp điện từ hệ thống điện quốc gia có quy định không giới hạn sản lượng điện dư được mua bán